Ontwerpwedstrijden in Europa: hoe ze werken, land per land

Een ontwerpwedstrijd is een procedure waarin een publieke opdrachtgever een plan of ontwerp verwerft dat een jury uit anonieme inzendingen kiest, meestal met prijzen, en vaak met een vervolgopdracht voor het ontwerp die zonder nieuwe aanbesteding met de winnaar wordt onderhandeld. Het Europese recht legt in de artikelen 78 tot 82 van Richtlijn 2014/24/EU een korte gemeenschappelijke kern vast. Elk land voegt zijn eigen regelboek en vocabulaire toe: de Franse concours de maîtrise d'œuvre, de Duitse en Oostenrijkse Wettbewerb, de Nederlandse prijsvraag, de Italiaanse concorso di progettazione, de Spaanse concurso de proyectos, de Portugese concurso de conceção, de Zwitserse wedstrijd volgens SIA 142, en hun equivalenten van de Noordse landen tot de Balkan.

Deze gids legt de gemeenschappelijke Europese regels uit, de formats, de belangrijkste nationale stelsels, prijzen en auteursrecht, wat u moet lezen voordat u meedoet, hoe jury's oordelen, wat er na een overwinning gebeurt en waar u wedstrijden in officiële bronnen vindt. Bedragen en artikelnummers zijn die van oktober 2026.

Kernpunten

• Volgens het Europese recht stelt een prijsvraag een aanbestedende dienst in staat "een plan of ontwerp" te verwerven "dat door een jury is gekozen", met of zonder prijzen, hetzij als eerste stap naar een opdracht voor diensten, hetzij als wedstrijd met alleen prijzen.
• Prijsvragen volgen de drempelwaarden voor diensten: voor 2026–2027 € 140.000 voor de centrale overheid en € 216.000 voor andere aanbestedende diensten, exclusief btw. Prijzen, betalingen en de aangekondigde vervolgopdracht tellen allemaal mee.
• Inzendingen zijn anoniem tot de jury heeft beslist. Juryleden moeten onafhankelijk zijn van de deelnemers, en waar voor deelname een kwalificatie wordt vereist, moet minstens een derde die bezitten. Spanje en Hongarije vragen twee derde; Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland een meerderheid van vakmensen.
• De dienst mag de opdracht voor diensten zonder nieuwe oproep met de winnaar of met alle winnaars onderhandelen (artikel 32, lid 4), maar alleen als de aankondiging van de prijsvraag dat vermeldde.
• Frankrijk maakt een niet-openbare concours verplicht voor nieuwe openbare gebouwen boven de Europese drempelwaarden, met uitzonderingen; sinds februari 2026 mogen lokale overheden er onder € 300.000 van afzien. Ook Polen, Slovenië, Spanje en Griekenland sturen publieke opdrachtgevers voor bepaalde projecten richting wedstrijden.
• De vergoeding loopt sterk uiteen: een Franse prime betaalt elke deelnemer met een conforme inzending minstens 80% van de geraamde kosten van het gevraagde werk; Duitse, Oostenrijkse en Zwitserse regels leggen minimale prijzenfondsen vast die onder de besten worden verdeeld; veel open wedstrijden betalen alleen de prijzen.
• Het auteursrecht blijft normaal bij de auteur, maar het reglement bepaalt wat de opdrachtgever met uw ontwerp mag doen. In Italië draagt de betaling van de prijs het eigendom van het winnende ontwerp over.
• Officiële bronnen volstaan: de aankondigingen van prijsvragen in TED, de nationale portalen en de wedstrijdpagina's van kamers en architectenverenigingen.

Wat de EU een prijsvraag noemt

Twee soorten wedstrijden

Artikel 2, lid 1, punt 21, van Richtlijn 2014/24/EU definieert prijsvragen als procedures die een dienst in staat stellen, "met name op het gebied van ruimtelijke ordening, stedenbouw, architectuur en weg- en waterbouw of gegevensverwerking", een plan of ontwerp te verwerven dat na een wedstrijd door een jury is gekozen, met of zonder toekenning van prijzen. Artikel 78 bestrijkt twee gevallen:

• Een wedstrijd georganiseerd als onderdeel van een procedure die leidt tot een overheidsopdracht voor diensten. De wedstrijd kiest het ontwerp; de opdracht om het uit te werken volgt. De drempeltoets gebruikt de geraamde waarde van de opdracht voor diensten, inclusief prijzen of betalingen.
• Een wedstrijd met prijzen of betalingen aan deelnemers. De toets gebruikt het totaal van de prijzen en betalingen, plus de geraamde waarde van een vervolgopdracht voor diensten als de aankondiging van de prijsvraag er een aankondigde.

Het tweede geval omvat ideeënprijsvragen, waarbij de dienst een concept of masterplan wil en geen opdracht belooft. Het eerste omvat wat de meeste landen een realisatie- of projectwedstrijd noemen.

Drempelwaarden en aankondigingen

Volgens Gedelegeerde Verordening (EU) 2025/2152 van de Commissie bedragen de drempelwaarden voor prijsvragen van 1 januari 2026 tot 31 december 2027 € 140.000 voor centrale overheidsinstanties en € 216.000 voor regio's, gemeenten en de meeste andere overheidsinstanties, exclusief btw. Omdat het vervolghonorarium meetelt, ligt bijna elke wedstrijd voor een openbaar gebouw van enige omvang erboven.

Artikel 79 vereist een aankondiging vóór de prijsvraag en een aankondiging van de resultaten erna. Sinds oktober 2023 zijn dat eForms, met eigen aankondigingstypen in TED: de "aankondiging van een prijsvraag" (subtypen 23 en 24) en de "aankondiging van de resultaten van een prijsvraag" (subtypen 36 en 37). De aankondiging van de prijsvraag moet vermelden of er een opdracht voor diensten volgt.

Wie mag meedoen

Artikel 80 verbiedt deelname te beperken tot het grondgebied, of een deel van het grondgebied, van een lidstaat, en verbiedt te eisen dat deelnemers natuurlijke of rechtspersonen zijn. Een zelfstandig architect uit elke lidstaat mag net zo goed meedoen als een vennootschap. Waar de dienst het aantal deelnemers beperkt, moet zij "duidelijke en niet-discriminerende" selectiecriteria hanteren en genoeg kandidaten uitnodigen om echte mededinging te waarborgen. In de praktijk loopt die selectie via referenties, team en capaciteit, zoals de eerste fase van een niet-openbare aanbesteding.

De jury

De artikelen 81 en 82 bevatten de kern van de procedure:

• De jury bestaat uitsluitend uit natuurlijke personen die onafhankelijk zijn van de deelnemers.
• Wordt voor deelname een bepaalde beroepskwalificatie vereist, dan moet minstens een derde van de jury die of een gelijkwaardige kwalificatie bezitten.
• De jury is autonoom en onderzoekt de inzendingen anoniem, uitsluitend op basis van de criteria in de aankondiging van de prijsvraag.
• Zij legt haar rangschikking vast in een ondertekend verslag, met opmerkingen over elk project en eventuele punten die verduidelijking behoeven.
• De anonimiteit blijft gewaarborgd tot de jury haar advies of beslissing heeft gegeven. Daarna kunnen kandidaten worden gevraagd vragen te beantwoorden die in de notulen zijn opgenomen, en de dialoog wordt volledig genotuleerd.

Van wedstrijd naar opdracht: artikel 32, lid 4

Artikel 32, lid 4, staat de onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking toe voor een opdracht voor diensten die volgt op een prijsvraag en "volgens de regels van de prijsvraag moet worden gegund aan de winnaar of aan een van de winnaars". Zijn er meerdere winnaars, dan moeten zij allemaal worden uitgenodigd om te onderhandelen. Zo wordt een gewonnen wedstrijd een opdracht zonder tweede aanbesteding, en het werkt alleen als het wedstrijdreglement erin voorzag. Een wedstrijd die wordt voorgesteld als weg naar een opdracht, hoort dat in duidelijke woorden te zeggen.

Formats: ideeën of project, open of besloten, één of twee rondes

De richtlijn laat het format over aan diensten en nationale regels. Overal komen dezelfde keuzes terug onder verschillende namen.

Keuze	Opties	Wat het voor u betekent
Doel	Ideeënprijsvraag of project- (realisatie)wedstrijd	Ideeën: prijzen, geen opdracht beloofd. Project: de winnaar hoort de ontwerpopdracht te krijgen.
Toegang	Open	Iedereen die gekwalificeerd is, mag inzenden. Veel inzendingen en kleine kansen, maar geen referentiedrempel.
	Besloten	Teams worden geselecteerd op referenties en capaciteit; alleen zij dienen ontwerpen in.
	Op uitnodiging	De opdrachtgever wijst de teams aan. Toegestaan voor private opdrachtgevers, en voor publieke in het algemeen alleen onder de Europese drempelwaarden.
Rondes	Eén of twee	Bij twee rondes verkleint een lichte eerste ronde het veld en werkt een shortlist haar voorstel uit; de anonimiteit loopt normaal door beide rondes.

Nauw verwante procedures zijn geen prijsvragen in de zin van de richtlijn: de Zwitserse studieopdracht volgens SIA 143, de Duitse Mehrfachbeauftragung en de Noorse parallelloppdrag, waarbij meerdere betaalde teams voorstellen uitwerken, vaak in dialoog met de opdrachtgever en zonder anonimiteit.

Het praktische verschil: een open anonieme wedstrijd is de enige procedure waarin een bureau zonder passende referenties een groot openbaar gebouw uitsluitend op het ontwerp kan winnen. Een besloten wedstrijd geeft betere kansen, maar brengt de referentiedrempel bij de selectie terug, dus beoordeel haar als een aanbesteding (zie de go/no-go-gids).

De belangrijkste nationale stelsels

Frankrijk: de concours de maîtrise d'œuvre

In Frankrijk zijn wedstrijden een wettelijke verplichting. Artikel R2172-2 van de Code de la commande publique verplicht de publieke opdrachtgevers die onder boek IV van het wetboek vallen (de staat, zijn openbare instellingen, de lokale overheden en andere publieke bouwheren) om ontwerpopdrachten voor gebouwen vanaf de drempels voor geformaliseerde procedures te gunnen via een concours restreint, gevolgd door onderhandeling met de winnaar of winnaars. De uitzonderingen zijn hergebruik of renovatie van bestaande gebouwen en stedenbouwkundige of landschapsprojecten; onderzoeks- en experimentele gebouwen; infrastructuur; opdrachten zonder ontwerptaak; gebouwen van sociale huisvestingsorganisaties, erkende gemengde vennootschappen en de CROUS; en, sinds Décret 2026-117 van 20 februari 2026, opdrachten van lokale overheden, hun openbare instellingen en samenwerkingsverbanden onder € 300.000 exclusief btw. De staat valt niet onder die laatste vrijstelling.

Teams melden zich aan met referenties en teamsamenstelling; na het advies van de jury laat de dienst een beperkt aantal toe. De gids van de overheidsmissie voor de kwaliteit van openbare gebouwen (MIQCP) merkt op dat drie zich als minimum heeft bewezen, met vier of vijf voor een ruimere keuze. Het niveau wordt in de aankondiging vastgelegd, meestal een esquisse of esquisse plus, soms een voorlopig ontwerp (APS). De jury is onafhankelijk van de deelnemers, minstens een derde bezit de vereiste kwalificatie, en bij lokale overheden zitten de gekozen leden van de aanbestedingscommissie erin. De anonimiteit wordt pas opgeheven nadat de jury haar notulen heeft ondertekend; zij kan de kandidaten dan schriftelijke vragen stellen, maar haar rangschikking niet wijzigen. Elke deelnemer met een conforme inzending ontvangt een prime gelijk aan de geraamde prijs van de gevraagde studies, met hoogstens 20% verminderd (artikel R2172-4), en het honorarium van de winnaar houdt er rekening mee. Zie de Frankrijk-pagina.

Duitsland: de Planungswettbewerb volgens RPW 2013

De §§ 78 tot 80 van de Vergabeverordnung (VgV) omkaderen Duitse wedstrijden, die verlopen volgens de Richtlinie für Planungswettbewerbe (RPW 2013), bindend voor federale projecten en breed gebruikt door deelstaten en gemeenten; elke architectenkamer van een deelstaat registreert de wedstrijden die eraan voldoen. Publieke opdrachtgevers moeten voor gebouw-, stedenbouw-, landschaps- en brugprojecten onderzoeken en documenteren of zij een wedstrijd houden.

De RPW onderscheidt de Realisierungswettbewerb van de Ideenwettbewerb, en de offener van de nichtoffener Wettbewerb, waarin deelnemers op niet-discriminerende criteria worden geselecteerd, met loting als te veel kandidaten voldoen; procedures in twee fasen zijn toegestaan. De jury heeft een oneven aantal leden en een meerderheid van Fachpreisrichter met de kwalificatie van de deelnemers, de meesten onafhankelijk van de opdrachtgever. Het prijzenfonds is "in de regel" minstens gelijk aan het honorarium voor het voorontwerp (Vorplanung) en moet volledig worden uitgekeerd. De opdrachtgever verbindt zich ertoe een prijswinnaar de opdracht te geven, in de regel de eerste, tenzij er een gewichtige reden is om dat niet te doen, normaal minstens tot en met de voltooide uitvoeringsdocumenten (Ausführungsplanung). De Duitsland-gids legt uit hoe dit zich verhoudt tot de veel vaker gebruikte VgV-onderhandelingsprocedure.

Oostenrijk: de Wettbewerbsstandard Architektur

Het Oostenrijkse Bundesvergabegesetz 2018 definieert de Ideenwettbewerb en de Realisierungswettbewerb, de laatste gevolgd door een onderhandelingsprocedure voor de opdracht voor diensten, in open, niet-open en besloten vorm. De kamer van architecten en ingenieurs publiceert de Wettbewerbsstandard Architektur (WSA 2010, opnieuw uitgegeven in 2022). Die behandelt de open wedstrijd als standaard en staat besloten wedstrijden voor publieke opdrachtgevers alleen toe onder de Europese drempelwaarden. De jury heeft minstens vijf leden, een oneven aantal, waarbij de vakmensen een meerderheid van de stemmen hebben; bij een wedstrijd "in samenwerking" wijst de kamer minstens een kwart van hen aan. Er moeten minstens drie prijzen zijn, ongeveer gestaffeld als 1 : 0,8 : 0,6, en anders dan in Duitsland wordt het prijzengeld niet verrekend met het latere honorarium. Samenwerkingswedstrijden worden gepubliceerd op architekturwettbewerb.at. Zie de Oostenrijk-pagina.

Zwitserland: SIA 142 en SIA 143

Zwitserse wedstrijden combineren de aanbestedingsregels van de bond en de kantons met de beroepsregels van de Zwitserse vereniging van ingenieurs en architecten: SIA 142 voor wedstrijden, SIA 143 voor studieopdrachten. De concours de projets (Projektwettbewerb) is anoniem, in één of twee rondes, beoordeeld door een jury met een meerderheid van vakmensen van wie minstens de helft onafhankelijk is van de opdrachtgever, en heeft een verplicht prijzenfonds volgens de SIA-schaal. De ideeënwedstrijd is eveneens anoniem en leidt meestal niet tot een opdracht. De parallelle studieopdracht volgens SIA 143 is meestal niet anoniem, en de teams ontvangen een identieke vergoeding: ongeveer 80% van de geraamde kosten van het werk als een vervolgopdracht is gepland, 100% als dat niet zo is. De opdrachtgever mag de vervolgopdracht alleen direct aan de winnaar gunnen als het programma dat aankondigde en de jury onafhankelijk was. Aankondigingen staan op simap.ch; zie de Zwitserland-pagina.

Nederland en België

Het Nederlandse recht noemt een ontwerpwedstrijd een prijsvraag en regelt de procedure in de artikelen 2.157 tot 2.163 van de Aanbestedingswet 2012, in navolging van de richtlijn. De meeste Nederlandse publieke architecten worden echter aangesteld via een architectenselectie, een niet-openbare aanbesteding waarin een shortlist een visie of een schets presenteert, ondersteund door de leidraad KOMPAS light van Architectuur Lokaal. Aankondigingen staan op TenderNed; zie de Nederland-pagina.

In Vlaanderen is de Open Oproep van de Vlaams Bouwmeester het dichtst bij een regionaal wedstrijdstelsel: een openbare oproep, een shortlist per project en betaalde ontwerpvoorstellen. Open Oproep 51 trok in 2026 259 kandidaturen voor zes projecten, met vier geselecteerde teams per project. Zie de België-pagina.

Italië: de concorso di progettazione

Artikel 46 van Wetsdecreet 36/2023 past de regels van de richtlijn voor prijsvragen toe. Voor openbare werken verloopt een wedstrijd normaal in één ronde op het niveau van het technisch-economisch haalbaarheidsproject (PFTE); twee rondes vereisen een passende motivering. De betaling van de prijs draagt het eigendom van het winnende ontwerp over aan de opdrachtgever. De aankondiging kan bepalen dat het uitvoeringsontwerp via een onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking aan de winnaar wordt gegund, als de winnaar voldoet aan de eisen die de aankondiging stelt, wat in de praktijk betekent dat u een gekwalificeerd team samenstelt voordat u meedoet.

De regel van één ronde werd in 2026 omstreden. In advies nr. 19/2026 van 17 juni 2026 oordeelde de anticorruptieautoriteit ANAC dat elke deelnemer, niet alleen de winnaar, een volledig PFTE moet leveren, en de Nationale Raad van Architecten (CNAPPC) vroeg om een dringende wijziging van het wetboek. Controleer wat elke aankondiging u vraagt te produceren. Zie de Italië-pagina.

Spanje: de concurso de proyectos

De artikelen 183 tot 187 van de wet op de overheidsopdrachten (Ley 9/2017, LCSP) regelen de concurso de proyectos, zowel binnen een procedure voor een opdracht voor diensten, die directievoering op de bouwplaats kan omvatten, als met alleen prijzen of betalingen. De wet verwijst diensten naar wedstrijden voor architectuur-, stedenbouw- en ingenieursprojecten van bijzondere complexiteit, en de wet op de architectuurkwaliteit van 2022 (Ley 9/2022) somt de technische, milieu-, landschappelijke, functionele en stedelijke voorwaarden op die een project complex kunnen maken. Het reglement (bases) moet het bedrag van eventuele prijzen vermelden. Een beperkte wedstrijd mag niet minder dan drie deelnemers uitnodigen. Waar een beroepskwalificatie wordt vereist, moet minstens twee derde van de jury die bezitten, het dubbele van het Europese minimum. Zie de Spanje-pagina.

Portugal: de concurso de conceção

De Código dos Contratos Públicos regelt de concurso de conceção vanaf artikel 219.º-A. Een typische openbare wedstrijd wordt gepubliceerd in de Diário da República en in TED, verloopt via een elektronisch platform zoals acinGov, wordt anoniem beoordeeld door een jury waarvan de rangschikking de opdrachtgever bindt, en wordt gevolgd door een directe gunning (ajuste direto) van de ontwerpdiensten aan de winnaar op grond van artikel 27.º, lid 1, onder g. De Ordem dos Arquitectos treedt vaak op als technisch adviseur; in een gemeentelijke wedstrijd waarover zij adviseerde, bedroeg het prijzenfonds € 28.000, met € 12.000 voor de winnaar en kleinere prijzen tot de vijfde plaats. Wedstrijden blijven zeldzaam: de Ordem telde er 44 op 2.272 openbare ontwerpprocedures tussen juli 2023 en juni 2025. Zie de Portugal-pagina.

Centraal- en Oost-Europa

• Polen. De aanbestedingswet van 2019 (Pzp) regelt de konkurs, open of beperkt, in één of twee rondes, met anonieme inzendingen en een jury van minstens drie, van wie een derde, inclusief de voorzitter, de vereiste kwalificatie bezit waar die nodig is. Boven de Europese drempelwaarden moet een opdracht voor een architectonisch ontwerp die via een openbare of niet-openbare procedure zou worden aanbesteed, worden voorafgegaan door een konkurs, behalve bij lijninfrastructuur. Veel wedstrijden worden georganiseerd met SARP, de architectenvereniging. Zie Polen.
• Tsjechië en Slowakije. De Tsjechische soutěž o návrh (wet nr. 134/2016 Sb.) en de Slowaakse súťaž návrhov (wet nr. 343/2015 Z.z.) worden vaak beoordeeld door de nationale kamers, die de wedstrijden bevestigen die aan hun regels voldoen en ze publiceren. Zie Tsjechië en Slowakije.
• Hongarije. De tervpályázat volgt regeringsbesluit 310/2015: de Kamer van Architecten publiceert de oproep en neemt zitting in de jury, en minstens twee derde van de jury moet de kwalificatie van de deelnemers bezitten. Zie Hongarije.
• Slovenië, Kroatië, Roemenië en Bulgarije. De Sloveense ZJN-3 maakt een openbare ontwerpwedstrijd verplicht voor nieuwe openbare gebouwen boven een vastgestelde investeringswaarde, en de kamer (ZAPS) organiseert er veel. Kroatische wedstrijden volgen de regels van de kamer, overeengekomen met de architectenvereniging (UHA). De Roemeense concurs de soluții wordt georganiseerd of onderschreven door de Orde van Architecten (OAR), en de Bulgaarse kamer (KAB) organiseert samen met gemeenten enkele конкурс за проект. Zie Slovenië, Kroatië, Roemenië en Bulgarije.

Zuid-Europa en de eilanden

Een kader uit 2024 van het Griekse ministerie van Milieu en Energie maakt een wedstrijd tot de regel voor beeldbepalende openbare gebouwen, met jury's van vijf, zeven of negen leden, overwegend architecten die grotendeels bij loting uit een lijst van het ministerie worden getrokken (Griekenland). Cypriotische wedstrijden volgen het reglement van de technische kamer (ETEK), met een meerderheid van architecten in de jury, en de eerste prijs krijgt normaal de opdracht (Cyprus). De Maltese Kamra tal-Periti biedt aan wedstrijden voor publieke opdrachtgevers te organiseren en kan een wedstrijd die tekortschiet verboden terrein verklaren voor haar leden (Malta).

De Noordse en Baltische landen

Hier geven de beroepsverenigingen vorm aan de wedstrijden. De Deense architectenvereniging wijst vakjuryleden (fagdommere) aan voor projektkonkurrencer (Denemarken). Noorse plan- og designkonkurranser zijn open of beperkt tot meestal vier tot zes teams, met advies van het wedstrijdsecretariaat van NAL (Noorwegen). Een Zweedse projekttävling die met Sveriges Arkitekter wordt georganiseerd, heeft meestal twee door de vereniging aangewezen juryleden (Zweden). SAFA adviseert Finse uitschrijvers en wijst onpartijdige vakjuryleden aan (Finland), en de IJslandse vereniging draagt juryleden voor (IJsland). De Estse vereniging organiseert wedstrijden vaak mee volgens haar leidraad; de Letse vereniging maakt alleen de wedstrijden bekend die aan haar richtlijnen voldoen; en de Litouwse Kamer van Architecten keurt de voorwaarden van elke wedstrijd goed, met een jury van minstens vijf, voor minstens de helft gecertificeerde architecten of academici (Estland, Letland, Litouwen).

Ierland, het Verenigd Koninkrijk, Luxemburg en Liechtenstein

Het Ierse RIAI biedt een wedstrijdservice aan en verwacht anonieme inzendingen en een opdracht voor de winnaar (Ierland). De Britse Procurement Act 2023 kent geen aparte procedure voor prijsvragen en geen grond voor directe gunning aan een wedstrijdwinnaar, dus publieke opdrachtgevers die een wedstrijd willen, bouwen die in de competitive flexible procedure in; RIBA Competitions organiseert ontwerpwedstrijden namens opdrachtgevers, vooral private (Verenigd Koninkrijk; zie ook de VK-gids). De Luxemburgse ministeries en gemeenten publiceren hun concours d'architecture op het nationale aanbestedingsportaal (Luxemburg), en de Liechtensteinse aanbestedingswet voorziet in een Planungswettbewerb waar een project of concept het hoofddoel is (Liechtenstein).

Prijzen, vergoedingen en wat u betaald krijgt

De richtlijn zegt niets over bedragen. Drie modellen dekken het grootste deel van Europa:

• Elk geselecteerd team wordt betaald. De Franse prime, Zwitserse studieopdrachten en de ontwerpvergoedingen van de Vlaamse Open Oproep betalen alle teams die leveren, ongeacht hun rangschikking. De MIQCP-gids raamt een esquisse op ongeveer 4–6% van het basishonorarium voor het ontwerp en een esquisse plus op 6–8%, een nuttige toets of een prime realistisch is.
• Een prijzenfonds dat onder de besten wordt verdeeld. Duitsland (minstens het honorarium voor het voorontwerp), Oostenrijk (minstens drie gestaffelde prijzen) en Zwitserland (de SIA-schaal) leggen minimale fondsen vast, maar de meeste deelnemers aan een open wedstrijd krijgen niets. Ideeënprijsvragen betalen meestal meer omdat er geen opdracht volgt: volgens de Oostenrijkse standaard tot vier keer het fonds van een realisatiewedstrijd, volgens de Zwitserse leidraad ongeveer drie keer de geraamde kosten van één inzending.
• Prijzen per geval vastgesteld. Spanje, Portugal, Italië, Polen en de meeste andere landen laten het bedrag over aan het reglement, dat het vooraf moet vermelden.

Twee details veranderen de cijfers. Wordt de prijs verrekend met het latere honorarium? In Duitsland wel, tot het bedrag van de prijs, als het ontwerp grotendeels ongewijzigd wordt uitgevoerd; in Frankrijk houdt het honorarium van de winnaar rekening met de prime; in Oostenrijk wordt niet verrekend. En leidt een beperktere opdracht tot een vergoeding? Volgens SIA 142 kan een winnaar aan wie slechts een deel van de diensten wordt aangeboden, meer vragen.

Auteursrecht en intellectueel eigendom

De auteur van een ontwerp behoudt het morele recht om genoemd te worden en zich tegen misvorming te verzetten; wat verschilt, is wie het ontwerp mag gebruiken. Lees de clausule over rechten voordat u meedoet.

• Italië: de betaling van de prijs draagt het eigendom van het winnende ontwerp over aan de opdrachtgever, en winnende ideeën worden zijn eigendom.
• Duitsland (RPW 2013): de opdrachtgever mag alle inzendingen publiceren; een ontwerp mag alleen voor zijn doel worden gebruikt als de auteur de opdracht krijgt; verder blijft het auteursrecht bij de auteurs, en ongebruikte beschermde delen moeten worden betaald als ze later worden gebruikt.
• Oostenrijk (WSA): de opdrachtgever moet vermelden welke gebruiksrechten hij wil; bij een ideeënprijsvraag bedingt hij een gebruiksoptie, die het prijzengeld alleen niet betaalt.
• Polen: de opdrachtgever mag inzendingen die niets hebben gewonnen niet delen.

Waarschuwingssignalen: een overdracht van rechten op het ontwerp van elke deelnemer, niet alleen dat van de winnaar; een recht om het winnende ontwerp met een andere architect te bouwen zonder voor het gebruik te betalen; en ruime "exploitatierechten" zonder vergoeding waar de opdracht mogelijk niet volgt. Kamers signaleren zulke wedstrijden, en sommige raden hun leden af mee te doen.

Wat u in het reglement controleert voordat u meedoet

De aankondiging is kort; het reglement (règlement, Auslobung, bando, bases, programa) bevat de antwoorden. Controleer:

• Doel en belofte. Ideeën of realisatie? Kondigt de aankondiging een vervolgopdracht aan, voor welke diensten? "Verdere opdrachtverlening is voorgenomen" is zwakker dan "de opdrachtgever geeft de winnaar opdracht voor de fasen 2 tot 8".
• Kwalificatie en team. Wie gekwalificeerd moet zijn, of ingenieurs bij deelname moeten worden genoemd, en aan welke geschiktheidscriteria (omzet, verzekering, referenties) de winnaar vóór het contract moet voldoen.
• Op te leveren stukken. Panelen, maquette, kostenraming, oppervlaktestaat, energie- of CO₂-berekeningen. Elk onderdeel kost geld; in Italië mogelijk een volledig PFTE.
• De jury. Hoeveel architecten, wie hen heeft aangewezen, hoeveel er namens de opdrachtgever zitten.
• Prijzen en betalingen. Bedragen, aantal prijzen, betalingen aan alle deelnemers, verrekening met het honorarium.
• Rechten, zoals hierboven.
• Planning, taal en platform. Termijn voor vragen, indiening, jurydatum, uitslag; de taal die voor elk document vereist is; registratie op het genoemde aanbestedingsplatform.
• Het oordeel van de kamer. Een wedstrijd die bij een Duitse deelstaatkamer is geregistreerd, in Oostenrijk "in samenwerking" verloopt of door de Tsjechische, Slowaakse of Litouwse kamer is bevestigd, heeft een professionele toetsing doorstaan.

De kosten van meedoen en de go/no-go-beslissing

Een wedstrijd is de duurste inschrijving die een bureau doet, omdat het product het ontwerp zelf is: concept, tekeningen, beelden, vaak een maquette, een kostenraming en de inbreng van de ingenieurs, grotendeels in tijd van senior medewerkers.

Rekenvoorbeeld (illustratieve aannames, geen officiële gegevens). Een Franse concours restreint voor een school van € 6 miljoen, met een basishonorarium voor het ontwerp van ongeveer € 720.000 (12% van de bouwsom). Tegen de 6–8% van de MIQCP voor een esquisse plus is de geraamde prijs van het werk € 43.000 tot € 58.000, dus de prime bij de maximale korting van 20% is € 35.000 tot € 46.000 per team. Als uw inzending 400 uur kost tegen € 90 per uur plus € 6.000 voor beelden en ingenieurs (in totaal € 42.000), dekt de prime het grootste deel of alles, en met drie of vier teams is uw kans op winst 25–33%. Dezelfde inspanning in een open wedstrijd met 80 inzendingen en zonder betaling aan niet-winnaars kost de volle € 42.000 voor een kans van ongeveer 1 op 80 op de eerste plaats. Dat zijn verschillende beslissingen.

Gebruik dezelfde instrumenten als voor een aanbesteding, een knock-outtoets, een gewogen score en een break-even-winkans, zoals beschreven in de go/no-go-gids. Voor wedstrijden daarnaast:

• Tel betaalde rondes als inkomsten. Een prime of een vergoeding voor een studieopdracht maakt van een plaats op de shortlist gedeeltelijk betaald werk.
• Budgetteer reputatie-inzendingen. Een open wedstrijd kan een jong bureau de eerste referentie geven die het via besloten aanbestedingen niet krijgt; in Duitsland telt een prijs als referentie. Stel hiervoor een jaarbudget vast en stop als het op is.
• Geef de voorkeur aan open wedstrijden in twee rondes. De eerste ronde kost een fractie van een volledige inzending.
• Stel het team samen voordat u zich vastlegt. Waar de winnaar aan geschiktheidscriteria moet voldoen of ingenieurswerk moet leveren, kiest u de partners aan het begin; zie penvoerder, combinatie of onderaanneming.

Hoe jury's oordelen, en hoe u presenteert

Een voorbeoordeling door het technische team van de opdrachtgever toetst eerst elke inzending aan de opgave: op te leveren stukken, oppervlaktestaat, budget, planologische randvoorwaarden. De jury schakelt daarna inzendingen in rondes uit, bespreekt de laatste uitvoerig en rangschikt ze op basis van de criteria in de aankondiging, die meestal kort en kwalitatief zijn: het architectonische en stedenbouwkundige idee, functie, economie van bouw en exploitatie, duurzaamheid.

• Maak het idee in seconden leesbaar. In de eerste ronde geven juryleden elke inzending een minuut of twee. Eén helder schema en één beeld bovenaan het eerste paneel doen meer dan tien renders.
• Beantwoord de opgave voordat u eraan voorbijgaat. Inzendingen die oppervlakten, ontsluiting of het budget missen, vallen af voordat er over architectuur wordt gesproken. Een heldere oppervlaktetabel en een kostenraming in het gevraagde format wekken vertrouwen.
• Respecteer het format exact: aantal panelen, schaal, bestandsgrootte, bestandsnamen.
• Bescherm de anonimiteit. Geen logo, geen herkenbare grafische signatuur, geen namen in de metadata van bestanden. Een schending kan tot uitsluiting van de inzending leiden.
• Schrijf voor een vermoeide lezer: korte tekst in de taal van de jury, gekoppeld aan de criteria.

De onderhandeling of het gesprek dat volgt, is een aparte pitch; de pitchgids behandelt die.

Wat er gebeurt nadat u hebt gewonnen

• Uitslag. De opdrachtgever publiceert de aankondiging van de resultaten, boven de drempelwaarden in TED, en veel reglementen voorzien in een tentoonstelling van alle inzendingen met de namen van de auteurs.
• Geschiktheidstoets. Waar het reglement geschiktheidscriteria voor de vervolgopdracht vastlegt, toont de winnaar die nu aan. Een winnaar die er niet aan voldoet, kan worden gepasseerd.
• Onderhandeling zonder nieuwe oproep. De winnaar, of alle winnaars, onderhandelen de opdracht voor diensten op grond van artikel 32, lid 4: honorarium, omvang, planning en team, niet het ontwerp. De gids over het honorariumvoorstel behandelt nationale honorariumreferenties zoals de Duitse HOAI en de Italiaanse parametri.
• Omvang. Onder de RPW loopt de opdracht normaal tot de uitvoeringsdocumenten en onder SIA 142 over de volledige omvang; in Italië kan de aankondiging alleen het uitvoeringsontwerp omvatten.
• Als de onderhandelingen mislukken. Litouwen en, waar het reglement het toelaat, Polen staan de opdrachtgever toe zich tot de volgende in de rangschikking te wenden; in Duitsland heeft de opdrachtgever een gewichtige reden nodig om een prijswinnaar geen opdracht te geven.
• Lokale uitvoering. Een buitenlandse winnaar heeft meestal een lokaal ingeschreven architect nodig voor de vergunnings- en bouwfasen, of een eigen inschrijving als tijdelijk dienstverlener. Spreek de samenwerking af voordat u meedoet.

Waar u wedstrijden vindt: officiële bronnen

Alles wordt gepubliceerd door overheidsinstanties of beroepskamers.

• TED bevat elke prijsvraag boven de Europese drempelwaarden. Filter op het aankondigingstype "aankondiging van een prijsvraag", en lees de "aankondigingen van de resultaten van een prijsvraag" om te zien wie waar en voor welke prijs wint. Een zoekopdracht op alleen architectuur-CPV-codes kan wedstrijden missen.
• Nationale portalen bevatten wedstrijden onder de drempelwaarden en de documenten erboven: BOAMP en kopersprofielen in Frankrijk, de federale en deelstaatplatforms in Duitsland, simap.ch, TenderNed, de Diário da República en BASE in Portugal, het Spaanse platform voor overheidsopdrachten, e-Zamówienia in Polen, en de andere die op de landenpagina's van TenderDesk worden genoemd, zoals Tsjechië of Finland.
• Kamers en verenigingen publiceren de wedstrijden die zij beoordelen, registreren of organiseren: de Duitse deelstaatkamers; architekturwettbewerb.at in Oostenrijk; de Tsjechische, Slowaakse, Hongaarse, Sloveense en Litouwse kamers; SARP; de Ordem dos Arquitectos; de regionale colegios de arquitectos in Spanje; het gratis wedstrijdplatform van de CNAPPC in Italië; de Vlaams Bouwmeester; TEE en SADAS-PEA in Griekenland; ETEK; de Kamra tal-Periti; de Noordse en Baltische architectenverenigingen; het RIAI; en RIBA Competitions.

De feed van TenderDesk verzamelt TED en nationale bronnen, inclusief aankondigingen van prijsvragen, en scoort ze op ontwerpinhoud, zodat een wedstrijd in een land dat u niet dagelijks volgt u toch bereikt; vraagt die om ingenieurs of een lokale partner, dan vindt u die in dezelfde werkomgeving.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een prijsvraag en een aanbesteding?

Een prijsvraag kiest een ontwerp: een jury beoordeelt anonieme inzendingen op de criteria in de aankondiging. Een aanbesteding kiest een bureau op referenties, team, methode en honorarium. Volgens het Europese recht kan op een prijsvraag een gunning van de ontwerpopdracht aan de winnaar via onderhandeling volgen, zonder nieuwe aanbesteding, als de aankondiging van de prijsvraag dat vermeldde (artikel 32, lid 4, van Richtlijn 2014/24/EU).

Krijgt de winnaar van een ontwerpwedstrijd altijd de opdracht?

Nee. Ideeënprijsvragen beloven er geen. Bij een realisatiewedstrijd mag de opdrachtgever de opdracht alleen aan de winnaar gunnen als het reglement dat zei, en de winnaar moet meestal aan de geschiktheidscriteria voldoen. De Duitse RPW vereist dat een prijswinnaar de opdracht krijgt, tenzij er een gewichtige reden is om dat niet te doen; Litouwen en Polen staan de opdrachtgever toe zich tot de volgende in de rangschikking te wenden als de onderhandelingen mislukken.

Worden architecten betaald voor wedstrijdinzendingen?

Dat hangt af van het land en het format. Bij een Franse concours ontvangt elke deelnemer met een conforme inzending een prime van minstens 80% van de geraamde prijs van het gevraagde werk. Duitse, Oostenrijkse en Zwitserse regels leggen minimale prijzenfondsen vast die onder de prijswinnaars worden verdeeld. Elders legt het reglement de bedragen vooraf vast.

Is een ontwerpwedstrijd verplicht voor openbare gebouwen?

Soms. Frankrijk vereist een niet-openbare concours voor nieuwe openbare gebouwen vanaf de Europese drempelwaarden, met uitzonderingen, waaronder sinds februari 2026 een vrijstelling voor lokale overheden onder € 300.000. Ook Polen, Slovenië en Griekenland vereisen wedstrijden voor bepaalde projecten, en Spanje verwijst diensten ernaar voor complexe projecten. Duitsland verplicht publieke opdrachtgevers een wedstrijd te overwegen en de beslissing vast te leggen.

Kan een buitenlands bureau meedoen aan een wedstrijd in een ander EU-land?

Ja. De richtlijn verbiedt deelname territoriaal te beperken. De praktische drempels zijn taal, inschrijving voor de uitvoering en, bij besloten wedstrijden, referenties. De meeste buitenlandse winnaars voeren het project uit met een lokale architect voor de vergunnings- en bouwfasen.

Bronnen

• Richtlijn 2014/24/EU betreffende het plaatsen van overheidsopdrachten (EUR-Lex); titel III, hoofdstuk II, artikelen 78–82 over prijsvragen (kopie op legislation.gov.uk)
• Gedelegeerde Verordening (EU) 2025/2152 van de Commissie over de drempelwaarden (EUR-Lex); overzicht van de drempelwaarden 2026–2027 (Arthur Cox)
• eForms: documenten, formulieren en aankondigingen, inclusief de aankondigingstypen voor prijsvragen (TED)
• Frankrijk: Code de la commande publique, artikel R2172-2; artikel R2172-4 (prime); samenstelling van de jury, artikelen R2162-22 en R2162-24; Décret 2026-117 en de vrijstelling onder € 300.000 (Landot & associés); MIQCP-gids over de concours de maîtrise d'œuvre
• Duitsland: RPW 2013 (Architektenkammer Niedersachsen); § 78 VgV, 79 en 80
• Oostenrijk: § 32 BVergG 2018; Wettbewerbsstandard Architektur WSA 2010, editie 2022
• Zwitserland: Guide romand des marchés publics, bijlage F: wedstrijden en studieopdrachten; bijlage L over SIA 142 en 143
• Nederland en België: Aanbestedingswet 2012 (Staatsblad 2012, 542); KOMPAS light Architectendiensten (Architectuur Lokaal); resultaten kandidatuurstelling Open Oproep 51 (Vlaams Bouwmeester)
• Italië: Wetsdecreet 36/2023, artikel 46 (Brocardi); ANAC-advies 19/2026 over het PFTE (LavoriPubblici); wedstrijdplatform van de CNAPPC (Ingenio)
• Spanje: Concursos de proyectos, LCSP artikelen 183–187 (Administrativando); Ley 9/2022 de calidad de la arquitectura (Sepín)
• Portugal: wedstrijdreglement van een concurso de conceção met advies van de Ordem dos Arquitectos; 2e rapport over honoraria in de publieke sector (Ordem dos Arquitectos, januari 2026)
• Polen: Pzp 2019, hoofdstuk over de konkurs (lexlege); Konkurs po nowemu (Bureau voor overheidsopdrachten)
• Verenigd Koninkrijk: richtsnoeren bij de Procurement Act 2023: directe gunning (GOV.UK)